Kalp ve damar hastalıklarının önlenmesinde kullanılan kolesterol değerlendirmesi değişiyor. Amerikan Kardiyoloji Koleji (ACC) ve Amerikan Kalp Derneği (AHA) tarafından yayımlanan 2026 kılavuzu, 2018 tarihli kolesterol kılavuzunun yerini aldı.
Yeni kılavuzun adı da bu değişimi yansıtacak biçimde “Dislipidemi Yönetimi Kılavuzu” olarak yenilendi. Bunun nedeni, kalp-damar riskinin değerlendirilmesinde LDL kolesterolün yanı sıra trigliseridden zengin parçacıklar ve lipoprotein(a) gibi diğer aterojenik lipoproteinlerin de dikkate alınması.
10 yılın yanında 30 yıllık risk
Kılavuzun dikkat çeken yeniliklerinden biri kalp-damar hastalığı riskinin hesaplanma biçimi.
Yeni yaklaşımda eski risk hesaplama yönteminin yerine Amerikan Kalp Derneği’nin PREVENT-ASCVD denklemleri kullanılıyor.
Bilinen kalp-damar hastalığı veya subklinik aterosklerozu bulunmayan ve LDL kolesterolü 70-189 mg/dL arasında olan kişilerde PREVENT sistemiyle 30-79 yaş arasında 10 yıllık, 30-59 yaş arasında ise 30 yıllık risk hesaplanabiliyor.
Bu değişiklik özellikle kısa vadede düşük riskli görünmesine rağmen yaşam boyu kalp-damar riski yüksek olabilecek daha genç kişilerin belirlenmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.
LDL önemini kaybetmedi
Yeni kılavuzun önemli mesajlarından biri, risk değerlendirmesinin yalnızca tek bir kolesterol değerinden ibaret olmadığı.
Ancak bu durum LDL kolesterolün artık önemli olmadığı anlamına gelmiyor. Aksine yeni kılavuzda LDL ve non-HDL kolesterol için tedavi hedefleri yeniden öne çıkarılıyor.
Birincil korunmada sınırda veya orta risk grubundaki kişilerde LDL hedefi 100 mg/dL’nin altında, yüksek risk grubunda ise 70 mg/dL’nin altında tutuluyor. Kalp-damar hastalığı bulunan ve yeni olay açısından çok yüksek risk taşıyan kişilerde LDL hedefi 55 mg/dL’nin altına kadar iniyor.
Lp(a) en az bir kez ölçülmeli
Kılavuzdaki en dikkat çekici önerilerden biri lipoprotein(a), yani Lp(a) ölçümüyle ilgili.
Yeni kılavuz yetişkinlerde Lp(a)’nın en az bir kez ölçülmesini öneriyor.
Lp(a) düzeyi büyük ölçüde genetik özelliklerle belirleniyor ve yaşam boyunca genellikle fazla değişmiyor. 50 mg/dL ve üzerindeki değerler kalp-damar hastalıkları açısından riski artıran bir faktör olarak kabul ediliyor. Çok daha yüksek düzeylerde risk daha da artıyor.
ApoB kimlerde önemli?
Risk değerlendirmesinde öne çıkan bir diğer gösterge ise apolipoprotein B, yani ApoB.
ApoB ölçümü özellikle trigliseridi yüksek olanlarda, diyabeti bulunanlarda veya LDL ve non-HDL hedeflerine ulaşılmasına rağmen kalp-damar riskinin devam ettiği düşünülen kişilerde yararlı olabiliyor.
Bu test, standart kolesterol ölçümlerinin tek başına ortaya koyamayabileceği kalan lipoprotein kaynaklı riskin belirlenmesine yardımcı olabiliyor.
Damarların kalsiyum yüküne de bakılabilecek
Kişinin gerçek kalp-damar riski konusunda belirsizlik bulunması halinde koroner arter kalsiyum skoru da değerlendirmeye dahil edilebiliyor.
Kılavuz, uygun kişilerde kontrastsız bilgisayarlı tomografiyle ölçülen koroner arter kalsiyumunun, henüz belirti vermeyen damar sertliği ve plak yükünün saptanmasına yardımcı olabileceğine dikkat çekiyor.
Özellikle sınırda veya orta düzeyde risk taşıyan kişilerde bu yöntem, ilaç tedavisine başlanıp başlanmayacağına ilişkin kararın kişiselleştirilmesine yardımcı olabiliyor.
Amaç daha erken önlem almak
2026 kılavuzunun temel yaklaşımı yalnızca yüksek kolesterol ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değil, damarların aterojenik lipoproteinlere yaşam boyunca maruz kaldığı süreyi azaltmak.
Bu nedenle sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve tütün kullanımından kaçınma gibi yaşam tarzı önlemlerinin erken yaşlardan itibaren benimsenmesi önemini koruyor.
Risk düzeyine göre ilaç tedavisinin daha erken değerlendirilmesi de yeni yaklaşımın önemli unsurları arasında bulunuyor. Statinler ise kolesterol düşürücü ilaç tedavisinin temelini oluşturmaya devam ediyor.
Yeni kılavuzun verdiği temel mesaj, kolesterol değerlendirmesinde tek bir rakam yerine kişinin bugünkü değerleri, ek risk faktörleri ve uzun vadeli kalp-damar riskinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği yönünde.
Kaynak: American College of Cardiology (ACC), American Heart Association (AHA)
