Tanı Sürecindeki Zorluklar
Pozitif antinükleer antikor (ANA) testi olan hastaların yalnızca %10-%20’si sistemik otoimmün hastalık geliştirecektir. ANA testi, bağışıklık sisteminin hücre çekirdeklerindeki normal proteinlere yanlışlıkla saldıran antikorları arar. Bu test, lupus, sistemik skleroz ve karışık bağ dokusu hastalığı gibi hastalıkların doğrulanmasına veya dışlanmasına yardımcı olabilir. Ancak, pozitif sonuçlar otoimmün hastalığı olmayan kişilerde, hatta sağlıklı bireylerde de yaygındır.
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki çalışmalarda, otoimmün hastalığı olmayan genel popülasyonda pozitif ANA sonuç oranı %14-%27 arasında değişmektedir. Ancak, hangi ANA pozitif hastaların hızlı bir romatoloji referansına ihtiyaç duyduğuna dair kanıta dayalı bir rehberlik bulunmamaktadır.
Yeni Araştırmanın Bulguları
Vanderbilt Health’te yapılan pragmatik randomize klinik denemede, pozitif ANA test sonuçlarına sahip yetişkin hastalar üzerinde sistemik otoimmün hastalık risk modeli ve hızlı romatoloji referansı kullanılmıştır. Bu modelin, yüksek riskli hastalar için tanı süresini önemli ölçüde kısalttığı belirlenmiştir.
NEJM AI dergisinde 6 Kasım’da yayımlanan araştırmaya göre, müdahale grubundaki hastalar, kontrol grubundakilere kıyasla sistemik otoimmün hastalık tanısı alma oranında neredeyse iki kat daha fazla bulunmuştur. Tanı alan hastalar arasında, pozitif testten tanıya geçiş süresi müdahale grubunda ortalama 43 gün, kontrol grubunda ise 138 gün olarak belirlenmiştir.
Hızlı Tanı İçin Uygulanan Yöntemler
Çalışmanın lider yazarı Dr. April Barnado, “ANA testinin klinisyenler tarafından aşırı şekilde istendiği ve pozitif sonuçların çoğu zaman otoimmün tanı ile sonuçlanmadığı geniş bir şekilde kabul edilmektedir. Aynı zamanda, lupus hastalarının yıllarca süren tanı zorlukları yaşadığını ve bu gecikmelerin ciddi klinik sonuçlar doğurduğunu biliyoruz,” demiştir.
Risk modeli, ilk pozitif ANA sonucunun alındığı dönemden itibaren elektronik sağlık kayıtlarında kolayca erişilebilen değişkenleri kullanarak oluşturulmuştur. Bu değişkenler arasında yaş, cinsiyet, ANA titresi, trombosit sayısı ve otoantikor varlığı gibi unsurlar bulunmaktadır.
Deneme Ayrıntıları
Yeni çalışma, pozitif ANA testi ilk kez yapılan 2,385 yetişkin hastayı rastgele olarak gruplara ayırmıştır. Analiz için 1,960 hasta dahil edilmiştir; 954’ü müdahale grubunda, 1,006’sı kontrol grubunda yer almıştır. Tüm hastalar standart bakım almış ve klinisyenleri istedikleri zaman romatolojiye yönlendirme yapabilmiştir.
Müdahale grubunda, sistemin yüksek risk tespit ettiği 270 hastadan 203’ü (yüzde 75) hızlı tanı yoluyla değerlendirilmiştir.
Şeffaf Yapay Zeka Modeli
Risk modeli, lojistik regresyon üzerine kuruludur ve bu yöntem sayesinde klinisyenler hastanın risk puanını etkileyen faktörleri görebilmektedir. Çalışmanın kıdemli yazarı Daniel Byrne, “Şeffaf bir yapay zeka modeli ile hızlı bir yönlendirme, yüksek riskli hastaların değerlendirilme ve tanı alma sürelerini kısaltabilir,” demiştir.
Bu çalışma, sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi konusunda önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Araştırmanın destekçileri arasında National Institutes of Health bulunmaktadır.
