Uzun ve sağlıklı yaşam söz konusu olduğunda genetik özellikler önemli bir başlık olsa da yaşam süresinin ne kadarının sağlıklı ve bağımsız geçirildiği de önem taşıyor. Kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet, hipertansiyon ve obezite gibi kronik hastalıkların gelişiminde değiştirilebilir yaşam tarzı faktörleri de rol oynuyor.
Uzun süre oturmamak da önemli
Modern yaşamda masa başında çalışma, ekran karşısında geçirilen sürenin artması ve ulaşım alışkanlıkları günlük hareket miktarını azaltabiliyor. Hareketsiz yaşam; kilo artışı, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları açısından değiştirilebilir risk faktörleri arasında bulunuyor.
Uzm. Dr. Füsun Topçugil, fiziksel aktivitenin yalnızca planlı egzersizden ibaret olmadığını belirterek, “Masa başında çalışan kişilerin belirli aralıklarla ayağa kalkması, kısa yürüyüşler yapması ve mümkün olduğunda merdiven kullanması günlük hareket miktarını artırabilir. Düzenli fiziksel aktivite, kas kütlesinin korunmasının yanı sıra kan şekeri kontrolü, tansiyon dengesi ve kalp-damar sağlığı açısından da önem taşıyor” diyor.
Topçugil, kronik hastalığı bulunan kişilerin egzersiz programlarının sağlık durumlarına göre planlanması gerektiğini de vurguluyor.
Kısıtlayıcı diyetlere dikkat
Sağlıklı beslenmede tek bir besin ya da kısa süreli diyet programından çok genel beslenme düzeni önem taşıyor. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve kuruyemişlerin dengeli biçimde tüketildiği; ilave şeker, aşırı tuz, doymuş yağ ve işlenmiş et tüketiminin sınırlandırıldığı beslenme modelleri kronik hastalık risklerinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.
Topçugil, özellikle popüler ve aşırı kısıtlayıcı diyetlere karşı uyarıda bulunuyor:
“Sağlıklı beslenme için bütün besin gruplarını kesmek veya çok kısıtlayıcı diyetler uygulamak gerekmiyor. Önemli olan, kişinin enerji ve besin öğesi gereksinimlerini karşılayan dengeli bir düzen oluşturması. Özellikle diyabet, böbrek hastalığı veya farklı metabolik rahatsızlıkları bulunan kişilerde kontrolsüz açlık uygulamaları ve uzun süreli kalori kısıtlamaları sağlık sorunlarına yol açabilir.”
Uyku metabolik sağlığı da etkiliyor
Uyku; hormonal düzenleme, bağışıklık sistemi ve metabolik işlevlerle ilişkili temel biyolojik ihtiyaçlar arasında bulunuyor. Yetersiz veya düzensiz uyku iştahı düzenleyen hormonları ve glikoz metabolizmasını etkileyebilirken, uzun süre devam eden uyku sorunları kilo kontrolünde güçlük, insülin direnci ve hipertansiyon gibi sorunlarla ilişkili olabiliyor.
Yetişkinlerin çoğu için gecelik 7–9 saat uyku uygun bir aralık olarak kabul ediliyor. Ancak Topçugil, sürenin yanı sıra uyku düzeninin de önemli olduğuna dikkat çekiyor.
“Her gün benzer saatlerde uyumak ve uyanmak, uyku öncesinde yoğun ekran kullanımını azaltmak ve geç saatlerde aşırı kafein tüketiminden kaçınmak uyku düzeninin korunmasına yardımcı olabilir” diyen Topçugil, yeterli süre uyuduğu halde dinlenmiş uyanamayan veya gündüz aşırı uyku hali yaşayan kişilerin altta yatan nedenler açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
